Als je nooit eerder in Turkije bent geweest, en was het Nabije Oosten nog onbekend voor je is, dan is een bezoek aan Istanbul de eerste kennismaking met iets dat net wat exotischer is dan de rest van het Middellands-Zeegebied. Omspoeld door water en omgord door eeuwenoude stadsmuren en met zijn skyline van minaretten, is Istanbul het prototype van een stad die de geschiedenis van een heel land en een heel volk in zich verenigt. Hier komen het duizendjarig rijk van Byzantium en de pracht en praal van de Osmaanse sultans tot leven. Istanbul lijkt op geen enkele andere Turkse stad, maar is wel Turkije’s enige echte metropool.

Oriëntatie

De ligging van Istanbul, deels in Europa deels in Azië, is uniek. De twee werelddelen worden slechts gescheiden door een smalle zeestraat, de Bosporus, die de verbinding vormt tussen de Zwarte Zee en de Zee van Marmara. Aan de zuidkant van de Bosporus ligt Istanbul. De Europese kant van de stad wordt opnieuw door water in tweeën gedeeld: de Gouden Hoorn, een diepe inham, scheidt de oude stad van het stadsdeel Beyoglu. De twee delen zijn verbonden door de Galatabrug. De Aziatische kant van de stad is bereikbaar met talloze bootverbindingen. Ten zuiden van de kust liggen de Prinseneilanden.

De Landmuren

Er is bijna geen andere stad die zo indrukwekkend zijn oude muren heeft bewaard. De landmuren beschermden met een grote boog van ruim 6 km lengte het schiereiland waar de oude stad op lag tegen aanvallen vanuit het achterland. De muur heeft tien versterkte poorten.

De stadswallen

Tussen de Gouden Hoorn en de Zee van Marmara liggen in een flauwe boog over een lengte van 7 km de Byzantijnse stadswallen, die Constantinopel en later Istanbul tegen vijanden beschermden. Rond 200 had de Romeinse keizer Septimus Severus al stadsmuren rond Byzantium laten aanleggen. Deze muren werden snel nutteloos omdat de stad zich uitbreidde. In de eerste helft van de 5de eeuw liet Theodosius 2 daarom de eerste stadsmuren op de huidige plek aanleggen, 12 m hoog, 5 m dik en met 96 verdedigingstorens. Niet ver van de Zee van Marmara ligt Yedikule, het Kasteel met de Zeven Torens. Deze constructie is gedeeltelijk Byzantijns, gedeeltelijk Osmaans. De vier torens in de stadsmuur die er deel van uitmaken zijn Byzantijns, de drie binnenin en de verbindingsmuren tussen deze torens werden door Mehmet de Veroveraar neergezet. Tussen de middelste twee torens van Yedikule bevond zich in de stadswallen ooit de gouden poort, een met goudplaten bedekte triomfboog die in ongeveer 390 door Theodosius 1 gebouwd werd en later in de stadsmuur werd opgenomen. Vanaf Yedikule loopt de Kennedy Caddesi langs de zee in de richting van de stad, om te eindigen bij het Sirkecistation. Langs dit stuk liggen overal restanten van de oude zeewallen die de stad beschermden.

Over de Bosporus

Varend van de stad genieten kan ook. Je hebt allereerst een prachtig uitzicht vanaf het water over de stad en zijn bijzondere skyline, in de tweede plaats krijg je een goed idee van uiterlijk en lay-out van veel gebouwen. Aan de linkerkant vind je het Dolmabahce, het barokke paleis waarvan de bouw in 1856 begon in opdracht van sultan Abdul Mecit. Het moest een westers paleis worden en het ouderwets geachte Topkapi vervangen. De extravagant uitgedoste staats- en woonvertrekken zijn te bezoeken. In Orktakoy staat de gelijknamige barokke moskee pal aan het water, erboven torent de gigantische hangbrug over de Bosporus. Onder de andere pyloon van de brug, aan de overkant, zie je het elegante Beyerbeyi, zomerverblijf van sultan Abdul Aziz en logeerverblijf van diverse Europese gekroonde hoofden. De tweede hangbrug, genoemd naar Fatih Sultan Mehmet, overspant het smalste stuk van de Bosporus. Hier ligt Rumeli Hisari, het Europafort uit 1452,gebouwd door de Osmanen om eindelijk Constantinopel op de knieën te dwingen. Aan de overkant ligt Anadolu Hisari, het Aziefort, gebouwd voor een eerdere en mislukte aanval op de stad. Onderweg zijn er nog op veel plaatsen yali’s te zien, de elegante houten buitenhuizen van de Osmaanse aristocratie, die zo graag aan de wateren van de Bosporus verkoeling en verpozing zocht. De tocht eindigt voor de ingang van de Zwarte Zee.

Naar de Aziatische kant.

Een oversteek naar de Aziatische kant van Istanbul is een aardige excursie. Je komt aan met de boot in Uskudar. Onderweg is de Leandertoren goed te zien, een vuurtoren op een eilandje. In de wijk staat een aantal klassieke moskeeën. Meer naar het zuiden in de wijk Hadarpasa liggen de twee gebouwen die altijd zo prominent aanwezig zijn als je vanaf Topkapi naar hier kijkt. Het indrukwekkende Haydarpasastation uit 1908 is het begin van de Anatolische spoorlijn die in 1873 werd begonnen.

Het volgende overblijfsel op het plein is de Slangenkolom, drie in elkaar gestrengelde slangen waarvan de koppen verdwenen zijn. Het was oorspronkelijk een trofee van de 31 Griekse steden die de Perzen in 479 v Chr. bij Plataea verslagen hadden, en stond eeuwenlang in de Apollotempel van Delphi. Destijds stond op de slangenkoppen een gouden driepoot met daarop een gouden vaas, maar die waren al verdwenen toen Constantijn de Grote het object meenam naar zijn nieuwe hoofdstad.

Het derde overgebleven monument op de spina staat bekend als de Zuil van Constantinus Porphyrogenitus. De betreffende keizer liet de zuil met brons bedekken, maar die stond er waarschijnlijk al enige eeuwen. De bronzen platen vielen wel in de smaak bij de kruisvaarders die de stad in 1204 innamen en verdwenen met hen als oorlogsbuit naar het westen, hetgeen de pokdalige staat waarin de zuil verkeert verklaart.

Yerebatan Cisterne

Dit is de mooiste en grootste van de vele ondergrondse cisternen (wateropslagplaatsen) in Istanbul. De Yerebatan cisterne of het verzonken paleis, stamt uit de tijd van Justitianus, en werd gebruikt om water in op te slaan voor het Byzantijnse en later het Osmaanse paleis en de gebouwen eromheen. De cisterne telt 336 zuilen in twaalf rijen van 28. De zuilen worden bekroond met Corinthische en ook met een paar Ionische kapitelen. Het water in de cisterne kwam destijds uit het Belgradobos, 19 km buiten de stad.

Topkapi paleis

Het wereldberoemde museum diende eeuwenlang als residentie van de sultans. Na de inname van Constantinopel bleek dat de Byzantijnse paleizen gedeeltelijk geruïneerd en onbewoonbaar waren. Mehmet de veroveraar koos de derde heuvel van de stad als locatie voor een nieuw paleis voor zichzelf en hofhouding. In de 19de eeuw kreeg het de huidige naam Topkapi (Kanonnenpoort), naar een van de poorten in de zeewallen langs de Zee van Marmara, waarbij twee enorme kanonnen stonden opgesteld. HetTopkapipaleis was een waar paradijs op aarde. Langs de hellingen van de eerste en langs de Zee van Marmara lagen prachtige tuinen, vol met bloemen, planten en fruit- en nadere bomen. Overal vloeide water en floten vogels, en gazellen graasden tussen andere tamme dieren in de tuinen. Het paleiscomplex zelf was een verzameling paviljoens en andere gebouwen, gelegen in verschillende binnenhoven die van elkaar gescheiden werden door monumentale poorten. Diverse sultans voegden hun eigen gebouwen toe, elk in de bouwstijl die op dat moment in de mode was

.

Eminonu

Bij het Sirkecistaton eindigen alle Europese lijnen; het werd gebouwd als eindpunt voor de legendarische Oriënt Express. Wie per spoor verder naar het oosten wil reizen, zal de Bosporus moeten oversteken. Voorbij het station liggen de kades aan de monding van de Gouden hoorn. Dit gedeelte van de stad, Eminonu, is een belangrijk verkeersknooppunt en er heerst een drukke en levendige sfeer. Eminonu was in de Byzantijnse tijd de belangrijkste commerciële haven en het belangrijkste marktkwartier van Constantinopel.

Cemberlitas

Op de hoek van de Yeniceriler Caddesi staat de geblakerde Zuil van Constantijn (Cemberlitas), ook wel Zuil met de Hoepels genoemd naar de ijzeren ringen die de zuil voor instorten moeten behoeden. De zuil werd er neergezet door keizer Constantijn, ter herinnering aan de inwijding van Constantinopel als hoofdstad van het rijk.

Galatatoren

Deze toren was het hoogste punt in de fortificaties rond het middeleeuwse Galata, en werd gebouwd in 1348. Tot in de jaren '60 van deze eeuw was het een uitkijkpost voor de brandweer. De hoogste verdieping heeft nu een panoramabalkon, dat een van de mooiste uitzichten biedt over Istanbul. Met name de skyline van het gedeelte zuidelijk van de Gouden Hoorn is prachtig.

Haghia Sophia

De Justiaanse Haghia Sophia staat op oudere overblijfselen. In 404 n. C. brandde de door kiezer Constantijn gebouwde kerk af en de onder keizer Theodosius 2 in 415 voltooide vijfschepige basiliek werd tijdens een opstand verwoest. Op het mozaïek boven de middelste deur van het portaal, de Keizerspoort, knielt de opdrachtgever van het mozaïek keizer Leo 6 voor Christus, daarboven zijn in medaillons Maria en de aartsengel Gabriel afgebeeld. Wie naar boven kijkt, ziet onder de galerijen en in het voorschip schitterende goudmozaïeken. Aan de zuidoostzijde van het portaal is een toegangsdeur waarboven je een timpaan ziet met een mozaïek van Maria met het Christuskind, met aan haar zijde Constantijn met het model van de stad en Justinianus met het model van de kerk. Na de verovering van Constantinopel; in 1453 riep Mehmet 2 de Haghia Sophia uit tot de hoofdmoskee en verbouwde de kerk tot een islamitisch gebedshuis.

Sultan Ahmet Camii, de blauwe Moskee.

Sultan Ahmet 1 gaf de opdracht de bouw in 1609 aan Mehmet Aga, een leerling van de beroemde Turkse bouwmeester Sinan. De nieuwe hoofdmoskee, met zijn zes minaretten en imposante koepelpiramide, moest tegenwicht bieden aan de Haghia Sophia. De moskee dankt zijn naam aan de meer dan 20.000 geglazuurde tegels uit Iznik, het antieke Nicea.

Irene kerk

Een van de oudste kerken van de stad( rond 300), die werd opgedragen aan de heilige Vrede. Hier werd in 381 Onder Theodosius 1 het belangrijkste tweede Oecumenisch Concilie gehouden dat de basis legde voor de huidige christelijke geloofsbelijdenis

Valens-aquaduct.

Dit zeer opvallende onderdeel van het Byzantijnse waterleidingssysteem werd waarschijnlijk al aangelegd onder keizer Valens (364-378). Het enorme aquaduct voerde het water dat afkomstig was uit het Belgradobos over het zadel tussen de 4e en de 3e heuvel van de stad.